(056) 3815348

Thăm Kinh đô dang dở của người đồng hương vĩ đại

Thứ hai, 21/05/2018, 10:12 GMT+7

Những ngày cuối tuần, anh chị em cơ quan chúng tôi lặn lội tầu hỏa bảy trăm cây số để đến một nơi có mối liên hệ thật đặc biệt với Bình Định. Ấy là, như anh chị em nói vui, thăm một người đồng hương, thăm kinh đô dang dở của một đồng hương thời trung đại. Đó là Quang Trung Nguyễn Huệ  với Phượng Hoàng Trung Đô tại xứ Nghệ. Thực ra, xứ Nghệ tầng tầng di tích nhưng núi Dũng Quyết trở thành một điểm nhấn lộng lẫy trong hành trình eo hẹp về thời gian của đoàn là với ý nghĩa như vậy. Trên đường đi, tôi gọi điện cho một đồng hương khác - nhà báo Trần Lê Tuấn - đang định cư chốn Thăng Long ngàn năm văn vật, và anh ta thông báo không vào bù khú được nhưng sẽ điều một phóng viên Nông thôn Ngày nay trên địa bàn xứ Nghệ tối ra đưa đi uống rượu thổ địa với nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn!
 
 
Đường xuống núi.
 
 
Trên đỉnh núi Dũng Quyết.
 
 
Tập võ trên núi Dũng Quyết.
 
Ai cũng biết, giai đoạn nửa cuối thế kỷ XVIII bước sang đầu thế kỷ XIX là giai đoạn hết sức sôi động và bi tráng trong lịch sử. Lịch sử tạo nên thế tương phản, giữa đen tối và rực rỡ, giữa đau thương và hạnh phúc, giữa gian trá và anh hùng. Bên cạnh đó là vóc vạc những nhân vật lịch sử mà đến nhiều thế kỷ sau vẫn tiếp tục luận bàn. Cái thế kỷ ấy đã in đậm dấu ấn của hai đối thủ họ Nguyễn - Nguyễn Huệ và Nguyễn Ánh. Một người dang dở sự nghiệp của triều đại Tây Sơn khi bất ngờ lâm trong bệnh và ra đi ở tuổi 39 (1753 - 1792) nhưng đầy đặn những huân công, thiên tài quân sự, Hoàng đế kiệt xuất Quang Trung. Cho dù suốt hơn một trăm năm sau đó, nhà Nguyễn cựu thù đã “tận pháp trừng trị” rồi khoác lên sách vở của Quốc sử quán những ngôn từ nặng nề như “thảo khấu”, “ngụy tặc”… Một người trọn vẹn lời thề với 9 chúa, an trị giang san thừa kế tới 13 đời vua, nhưng chịu bao tiếng đời “cõng rắn cắn gà nhà”, “rước voi dày mả tổ” đến đầu thế kỷ XXI mới có cuộc đánh giá lại của giới sử học dù chưa hẳn đã đồng thuận: đó là vị vua sang nghiệp triều Nguyễn - Gia Long (1762 - 1820). Sơ lược vài dòng để biết, vì cuộc tìm hiểu nghiên cứu về hai triều đại này vẫn còn nối tiếp không kể từ khi nó hình thành cho đến khi kết thúc, mà ở sự lan tỏa cũng như ảnh hưởng tới hậu thế.
Trở lại với chuyến đi, chúng tôi biết đến Phượng Hoàng Trung Đô qua tờ Chiếu năm Mậu Thân (1788): “Chiếu truyền cho La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp được biết: Ngày trước ủy thác cho Phu tử về Nghệ An xem đất đóng đô cho kịp kỳ này ngự giá ở Bắc về trú. Sao ta về tới đây thấy chưa được việc gì? Nay ta hãy hồi giá về Phú Xuân cho sĩ tốt nghỉ ngơi. Vậy ban chiếu xuống cho Phu tử nên sớm cùng ông Trấn thủ Thận tính toán và làm việc xem đất đóng đô tại Phù Thạch”. Bởi vì trước đó, Quang Trung từng căn dặn: “Nhớ lại buổi hồi loan kỳ trước, lúc qua Hoành Sơn, quả cung đã từng mở xem địa đồ, thấy ở huyện Châu Lộc, xã Yên Trường, hình thể rộng rãi, khí tượng tươi sáng, có thể chọn để xây kinh đô mới. Thực là chỗ đất đẹp để đóng đô vậy ”. Mảnh đất đại địa này có đủ kết cấu Long Lân Quy Phượng theo cách nhìn phong thủy của người xưa, nay thuộc Lâm viên núi Quyết, phường Trung Đô, TP Vinh, tỉnh Nghệ An. Chúng tôi hình dung ra di chỉ của kinh thành này qua mô tả của học giả Hoàng Xuân Hãn: “Ngày nay khoảng giữa núi Quyết và núi Mèo còn thấy dấu tích một toà thành cũ hình gần tam giác. Dấu thành và đường hào đang còn rõ. Cửa Tiền ở phía Nam. Núi Mèo (Kỳ Lân) làm nền cho đồn gác, thành phía Nam chắp vào núi ấy. Mặt đông bắc lấy núi Quyết (Phượng Hoàng) làm thành. Địa thế thành rất dễ giữ. Phía trước có sông Cồn Mộc và sông Lam, phía bên có núi Quyết đều là hào và thành thiên nhiên. Ở giữa thành còn dấu thành trong và nền nhà. Nhất là có nền cao ba bậc ở phía Bắc mà ngày sau, đời Nguyễn dùng làm nền Xã Tắc, đó là chỗ Quang Trung ngự triều trong khi tạm nghỉ ở Nghệ An”. Và chúng tôi hành hương theo những vang vọng của lịch sử, rằng vua Quang Trung từng xa giá đến đây mấy lần để đốc thúc việc hoàn thành xây dựng nhằm dời đô từ Phú Xuân ra. Tuy nhiên, việc băng hà đột ngột đã cắt ngang khát vọng của vị vua tài ba này, và tư duy Phượng Hoàng Trung Đô chỉ còn gửi lại niềm hoài cảm cho hậu thế. Lời trối trăng của nhà vua: “Sau khi ta mất, nên trong một tháng táng cho xong. Việc tang làm qua loa mà thôi. Chúng ngươi nên giúp lập Thái tử sớm dời đô ra Nghệ An để khống chế thiên hạ. Nếu không thế thì quân Gia Định sẽ tới, chúng ngươi không có chỗ chôn thân” đã không được thực hiện bởi người kế tục, và mười năm sau, nhà Tây Sơn sụp đổ hoàn toàn. Giấc mộng Phượng HoàngTrung Đô không còn cơ hội nào thành hiện thực! Người xưa đánh giá công trạng không theo việc thành bại, mà tư cách và thái độ của bậc anh hùng cái thế giữa cuộc đời. Trong cuộc Hán Sở tranh hùng, tuy thất bại nhưng Hạng Vũ được đời sau kính nể. Cuộc khốn đốn ở thành Cai Hạ, nàng Ngu Cơ tự vẫn, Hạng Vũ và các tướng sĩ lâm vào bước đường cùng, đã gieo vào người đời sau mối thổn thức khôn nguôi. Chuyện luận anh hùng không phụ thuộc vào cái ngai vàng ai giành được, mà ở tâm thế, nghĩa khí với cuộc đời, giang san, trời đất. Ngay ngọn cỏ cành cây cũng cảm hoài theo “mệnh trời”, nơi máu Ngu Cơ đổ xuống mọc lên một thứ cỏ là “Ngu mỹ nhân thảo” hễ có rót rượu gần bên thì cỏ múa lả lướt như nàng xưa trong tiệc rượu lẫy lừng Sở Bá Vương. 
Chúng tôi trèo lên ngọn núi Dũng Quyết ngày nay đã dựng đền thờ Quang Trung hoàng đế. Chỉ tiếc thời gian còn quá ít, không thể vượt dòng sông Lam qua làng Tiên Điền huyện Nghi Xuân thăm khu lưu niệm đại thi hào Nguyễn Du (1765 - 1820) ngay sát bên hữu ngạn. Đây là nhân vật vĩ đại cũng từ giai đoạn lịch sử ấy, tác giả các kiệt tác Đoạn trường tân thanh, Thanh Hiên thi tập, Bắc hành tạp lục, Nam trung tạp ngâm, Văn chiêu hồn… và là một trong ba người Việt Nam được vinh danh danh nhân văn hóa thế giới. Là kẻ sĩ sống ở thời loạn, lưu lạc trong cuộc chiến Tây Sơn và Nguyễn Ánh. Khi Gia Long lên ngôi, ông ra làm quan Tri huyện sau thăng Cai bạ, sau thăng Đông các đại học sĩ, Cần chánh điện học sĩ, Hữu Tham tri bộ Lễ và mấy lần được cử làm Chánh sứ tiếp sứ thần nhà Thanh. Con người hiểu cao học rộng và là danh sĩ bậc nhất của thời đại luôn ẩn giấu trong tâm trạng một bi kịch lớn của nhân tình thế thái chốn quan trường. Và sách này cũng cho biết, sự im lặng đã theo ông về nơi chín suối: “Khi bệnh nặng không chịu uống thuốc, bảo người nhà sờ tay chân, nói đã lạnh rồi, ông bảo tốt, nói xong rồi mất không trăn trối lại điều gì về sau”. Ngày chúng tôi lên tầu tạm biệt xứ Nghệ, qua cung đường dằng dặc gió cát miền Trung trở về quê nhà, mà những câu thơ Nguyễn Du còn đọng mãi: “Trì thảo vị lan thiên lý mộng - Đình mai dĩ hoán nhất niên xuân - Anh hùng tâm sự hoang trì sính - Danh lợi doanh trường luỵ tiếu tần”.( Ngoài xa ngàn dặm chưa tàn giấc mộng “cỏ bờ ao”- Mai ở trên sân đã đổi sang một mùa xuân năm khác - Tâm sự người anh hùng không còn nghĩ đến dong ruổi nữa - Trong trường danh lợi nhiều khi cười và nhăn mày). 
Câu chuyện còn tiếp diễn với những câu Kiều còn ẩn sâu trong cây cỏ, giữa mây trời, và hiện đại hóa trong cuộc tương phùng này: “một xe trong cõi hồng trần như bay!” của chúng tôi. Ai cũng thừa nhận những câu thơ hay nhất truyện Kiều đều dồn về việc mô tả mối tình bi ai Thúc Sinh - Thúy Kiều, vì nó đời nhất, thực tế nhất, và có lẽ nó thấm từ gan ruột tác giả. Cho nên có người xem nỗi luyến tiếc hồng nhan tri kỷ ấy như của chính mình: “Người lên ngựa kẻ chia bào - Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san - Dặm hồng bụi cuốn chinh an - Trông vời đã khuất mấy ngàn dâu xanh - Người về chiếc bóng năm canh - Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi - Vầng trăng ai xẻ làm đôi - Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường”.
Con người ấy cơ chừng thấu hiểu mệnh trời và lòng người, như một vì thiên sứ lam lũ với trần ai, mang vác những câu thơ kết tinh anh ba tú khí của non sông đất nước và thời đại. Đại thi hào Nguyễn Du đã đồng hành với văn hóa Việt cho đến muôn sau, để đời đời truyền tụng: “Nhất phiến tài tình thiên cổ lụy”. (Một phiến tài tình vương vấn cả ngàn năm).                           
Nguyền Thường Dân

Người viết : Theo Tạp chí Người làm báo Bình Định


Viết đánh giá



 Ẩn email của tôi
Bộ gõ : Off Telex VNI
Mã bảo vệ :  
 

Giới hạn tin theo ngày :   từ   đến

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

HOTLINE :
(056) 3815348

Lễ Kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam


BDO- Lãnh đạo tỉnh thăm các cơ quan báo chí


Lãnh đạo tỉnh thăm các cơ quan báo chí nhân Kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam


Video khác :